Cầu thủ bức xúc vì FIFA xếp lịch World Cup vào khung giờ nắng nóng để phục vụ truyền hình

Ngày 20/5, theo báo El País (Tây Ban Nha), khi World Cup 2026 do Mỹ, Canada và Mexico đồng đăng cai bước vào giai đoạn nước rút, sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh này đang phải đối mặt với một cuộc tranh cãi ngày càng gay gắt về “rủi ro khí hậu và sức khỏe”. Nhiều nghiên cứu và thư ngỏ liên tiếp xuất hiện, khiến kỳ World Cup năm nay phải chịu áp lực dư luận chưa từng có ngay cả trước khi khai cuộc.

Nghiên cứu khoa học mới nhất chỉ ra, trong bối cảnh Trái đất ấm lên toàn cầu, điều kiện thi đấu tại World Cup 2026 có thể trở nên tồi tệ hơn đáng kể. Nhóm nghiên cứu, sau khi phân tích tổng hợp dữ liệu khí tượng lịch sử ở Bắc Mỹ và mô hình khí hậu tương lai, cho rằng khoảng 1/4 số trận đấu của giải rất có thể sẽ diễn ra trong điều kiện nhiệt độ cực cao, gây nguy hiểm rõ rệt cho thể trạng vận động viên. Nhiệt độ cao này không chỉ ảnh hưởng tới phong độ thi đấu của cầu thủ, mà còn làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe như say nắng, mất nước và phản ứng stress nhiệt, thậm chí trong trường hợp xấu nhất có thể gây ra những tổn hại không thể phục hồi đối với sức khỏe lâu dài của các cầu thủ chuyên nghiệp.

Đáng chú ý, World Cup lần này sẽ được tổ chức tại 16 thành phố thuộc ba quốc gia Mỹ, Canada và Mexico, trải dài trên phạm vi địa lý rộng lớn và khác biệt khí hậu rõ rệt. Nhưng nhìn chung, nhiều nơi ở Bắc Mỹ có thể hứng chịu nắng nóng kéo dài, thậm chí là sóng nhiệt vào mùa hè. Nghiên cứu so sánh chỉ ra rằng, so với World Cup 1994 cũng được tổ chức tại Mỹ, khả năng xuất hiện “thời tiết nắng nóng nguy hiểm” ở các thành phố đăng cai hiện nay đã tăng gần gấp đôi. Điều này đồng nghĩa với việc, dù kinh nghiệm tổ chức đã dày dặn hơn và cơ sở hạ tầng hiện đại hơn, các cầu thủ vẫn sẽ phải đối mặt với những thách thức từ môi trường tự nhiên khắc nghiệt hơn.

Trong bối cảnh đó, phản ứng từ làng bóng đá thế giới trở nên nhanh chóng và mạnh mẽ. Hôm thứ Tư vừa qua, một bức thư ngỏ đã được chính thức công bố, với chữ ký của hơn 60 cầu thủ chuyên nghiệp nam và nữ đến từ nhiều quốc gia khác nhau. Bức thư kêu gọi FIFA, trước khi World Cup khởi tranh, phải tiến hành cập nhật toàn diện và nâng cấp có hệ thống “cơ chế phòng vệ stress nhiệt” hiện tại. Các cầu thủ chỉ ra rằng, dù FIFA đã đưa ra các biện pháp như tạm dừng bù nước trong trận đấu, nhưng mỗi trận chỉ có hai lần, mỗi lần 3 phút để điều chỉnh, điều này hầu như không thể phát huy tác dụng bảo vệ thực chất trước môi trường nhiệt độ cao thực tế.

Bức thư ngỏ cũng chỉ trích thêm về tính hợp lý của một số lịch thi đấu. Một số cầu thủ cho rằng, vì mục tiêu tối đa hóa doanh thu từ truyền hình và thương mại, một số trận đấu đã được xếp vào khung giờ nóng nhất trong ngày, điều này chắc chắn làm gia tăng nguy cơ nhiệt độ cao. Trong tình huống đó, chỉ dựa vào cơ chế bù nước có hạn trên sân, vừa không thể hạ thân nhiệt hiệu quả, vừa khó ngăn ngừa tổn thương nhiệt cấp tính xảy ra trong các trận đấu cường độ cao.

Trong số các cầu thủ ký tên vào bức thư ngỏ có đội trưởng ĐT nữ Italy Elena Linari và tuyển thủ Đan Mạch Sofie Pedersen. Họ nhấn mạnh trong thư rằng World Cup, với tư cách là giải đấu bóng đá đỉnh cao nhất thế giới, các tiêu chuẩn an toàn của nó không chỉ liên quan đến bản thân các cầu thủ hàng đầu, mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa đối với hàng trăm triệu cầu thủ trẻ và người chơi bóng đá nghiệp dư trên toàn thế giới. Nếu cơ chế bảo vệ ở đấu trường cao nhất còn thiếu sót, nó có thể gửi đi một tín hiệu sai lầm trong hệ thống bóng đá toàn cầu, khiến các giải đấu cấp thấp hơn cũng lơ là rủi ro khí hậu.

Trong khi đó, sự quan tâm của giới khoa học và các tổ chức môi trường không chỉ dừng lại ở khía cạnh y học thể thao, mà còn mở rộng sang cấu trúc thương mại và hệ thống tài trợ của giải đấu. Những tiếng nói chỉ trích đang nhắm vào một trong những đối tác thương mại quan trọng của World Cup năm nay là Saudi Aramco. Là một trong những công ty dầu mỏ lớn nhất thế giới, Saudi Aramco từ lâu bị cho là có lập trường khá bảo thủ, thậm chí cản trở các chính sách giảm phát thải quyết liệt trong các cuộc đàm phán về quản lý khí hậu toàn cầu. Do đó, bức thư ngỏ cũng đặt ra một câu hỏi sắc bén hơn với FIFA, cho rằng một mặt tổ chức này giương cao ngọn cờ “bóng đá xanh”, “phát triển bền vững”, nhưng mặt khác vẫn duy trì hợp tác thương mại sâu rộng với các doanh nghiệp năng lượng hóa thạch lớn. Kiểu mô hình “song hành giá trị và lợi ích” này rõ ràng tồn tại mâu thuẫn. Những người chỉ trích chỉ ra rằng, nếu FIFA không thể có những điều chỉnh thực chất trong cơ cấu tài trợ, thì cái gọi là “chuyển đổi xanh” sẽ khó có được sức thuyết phục thực sự.

Về mặt đề xuất cụ thể, các cầu thủ và nhà khoa học đã đưa ra nhiều hướng cải cách, bao gồm đánh giá lại lịch thi đấu, tránh xa nhất có thể khung giờ nóng nhất trong ngày; tăng cường các biện pháp y tế và hạ nhiệt trên sân, chẳng hạn như tạm dừng bù nước thường xuyên hơn, thiết bị theo dõi thân nhiệt tiên tiến hơn và tối ưu hóa cơ chế thay người; đồng thời kêu gọi giảm tải cho cầu thủ trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt ngay từ nguồn thông qua “giảm mật độ lịch thi đấu” và “tổ chức giải theo khu vực”.

Nhìn chung, cuộc tranh cãi xoay quanh World Cup 2026 không chỉ đơn thuần là về chi tiết tổ chức của một kỳ đại hội, mà đang dần trở thành một ván cờ phức tạp giữa thể thao, khoa học khí hậu và lợi ích thương mại toàn cầu. Một mặt, World Cup với tư cách là một trong những sự kiện thể thao có sức ảnh hưởng lớn nhất thế giới, sở hữu giá trị thương mại và hiệu ứng lan tỏa khổng lồ; mặt khác, những rủi ro thực tế do biến đổi khí hậu mang lại cũng đang buộc các tổ chức thể thao phải suy nghĩ lại về logic nền tảng của việc vận hành giải đấu.